Kragujevački oktobar – 85 godina od jednog od najvećih nacističkih zločina: U Šumaricama streljane hiljade civila, među njima đaci i profesori

U Srbiji se danas, 21. oktobra, obeležava Dan sećanja na srpske žrtve u Drugom svetskom ratu. Navršava se 85 godina od masovnog streljanja u kragujevačkim Šumaricama, jednog od najtežih zločina nemačkih okupacionih snaga nad civilnim stanovništvom tokom Drugog svetskog rata.

Tog 21. oktobra 1941. godine nemačke okupacione snage streljale su hiljade nedužnih građana Kragujevca, među kojima su bili i učenici i profesori tadašnje Muške gimnazije. Prema procenama koje se tradicionalno navode, u masovnim streljanjima stradalo je oko 3.000 ljudi, dok je među žrtvama bilo i oko 300 đaka i nastavnika.

Kragujevačka tragedija postala je simbol stradanja srpskog naroda u Drugom svetskom ratu. Posebnu težinu ovom zločinu daje činjenica da su među streljanima bila i deca, odvedena iz školskih klupa u smrt.

Krvava bajka – simbol stradanja nevinih

Sećanje na žrtve čuvaju Spomen-park „Kragujevački oktobar“, Muzej „21. oktobar“, ali i čuvena pesma Desanke Maksimović „Krvava bajka“, posvećena streljanim đacima.

U Muzeju „21. oktobar“ izložene su lične stvari stradalih, među kojima su đačke knjižice, kape, dokumenta i drugi predmeti koje su žrtve imale kod sebe u trenutku hapšenja. Ovi predmeti i danas svedoče o tragediji koja je zauvek obeležila Kragujevac i čitavu Srbiju.

Prvo okupljanje porodica i rodbine stradalih u Šumaricama održano je 1944. godine, dok je Spomen-park „Kragujevački oktobar“ osnovan 1953. godine, sa ciljem očuvanja uspomene na žrtve i negovanja kulture sećanja, mira i tolerancije.

Od 1971. godine kraj Spomenika streljanim đacima i profesorima održava se tradicionalna manifestacija „Veliki školski čas“, posvećena nevino stradalima.

Sto za jednog – surova odmazda okupatora

Masovno streljanje u Kragujevcu bilo je deo nemačke odmazde nakon napada partizana 16. oktobra 1941. godine, kada je poginulo deset, a ranjeno 26 nemačkih vojnika.

Nemačke okupacione snage primenjivale su surovo pravilo odmazde – streljanje 100 talaca za jednog ubijenog i 50 za jednog ranjenog nemačkog vojnika.

Odmazda je započela 19. oktobra u selima Maršiću, Ilićevu i Grošnici, gde je, prema istorijskim izvorima, streljano 416 meštana.

Kako broj ubijenih nije bio dovoljan za ispunjavanje propisane kvote, nemačke snage su 20. oktobra započele masovna hapšenja u Kragujevcu.

Građane su odvodili sa ulica, iz kafana, škola i drugih javnih mesta. Mnogima je rečeno da se radi samo o proveri i zameni ličnih karata, kako bi se sprečio otpor i pokušaj bekstva.

Uhapšeni su zatvarani u kasarnu „Tanasko Rajić“, odakle su 21. oktobra odvođeni na gubilišta u Šumaricama.

Sećanje koje ne sme da izbledi

Kragujevački oktobar ostao je jedan od najpotresnijih simbola stradanja civila u okupiranoj Srbiji. Zločini nemačkih okupacionih snaga u jesen 1941. godine, uključujući masovna streljanja u Kragujevcu i Kraljevu, ostavili su dubok trag u istoriji srpskog naroda.

Osamdeset pet godina kasnije, sećanje na streljane đake, profesore i nedužne građane opominje na strahote rata i važnost očuvanja mira.

Šumarice su i danas mesto tišine, poštovanja i sećanja na nevine žrtve, čija tragična sudbina nikada ne sme biti zaboravljena.

Dragi čitaoci, da biste nas lakše pratili i bili u toku preuzmite našu aplikaciju za Android ili Iphone.

Redakcija Niš TV