Badnji dan – dan kada se dom priprema za Božić: post, badnjak i porodično okupljanje
Pravoslavni vernici koji Božić slave po julijanskom kalendaru sutra, 6. januara, obeležavaju Badnji dan – poslednji dan Božićnog posta i praznik koji najavljuje rođenje Isusa Hrista. Badnji dan se u narodu doživljava i kao izrazito porodičan praznik: ukućani se okupljaju, priprema se posna trpeza i u miru se dočekuje Badnje veče, kao uvod u najradosniji hrišćanski praznik – Božić.
U središtu običaja je badnjak, najčešće mlado cerovo ili hrastovo drvo. U crkvenom tumačenju, badnjak podseća na drva koja su pastiri doneli kako bi se ugrejala pećina u kojoj se Hristos rodio, ali se u tradiciji vezuje i za poruku topline doma, zajedništva i vere – da se u kući “primi svetlost” praznika.
Seča badnjaka u zoru i običaji koji prate taj čin
Badnji dan počinje rano – odlaskom po badnjak, najčešće u zoru. Po običaju, domaćin sa decom bira drvo, okreće se ka istoku, prekrsti se i seče badnjak ukoso, sa istočne strane. Narodno verovanje kaže da bi badnjak trebalo poseći sa tri snažna udarca, a ako se ne preseče, dovršava se lomljenjem ili uvrtanjem. Vodi se računa i da drvo prilikom pada padne direktno na zemlju, bez zadržavanja na drugom drvetu.
Kada se badnjak donese kući, tokom dana se često naslanja pored ulaznih vrata ili uz kućni zid, a u kuću se unosi tek uveče, sa prvim mrakom – kao simboličan ulazak praznika u dom.
Badnje veče: badnjak, slama, molitva i posna trpeza
U mnogim domovima, uz badnjak se unosi i slama, koja se posipa po kući, kao sećanje na vitlejemsku pećinu, dok se ukućani okupljaju, čestitaju jedni drugima Badnje veče i sede za posnu trpezu. Tradicionalno se pripremaju posna jela – često pasulj prebranac, riba i druga posna hrana. U narodnom predanju postoji i običaj da se na Badnje veče ne spava, već se bdi i čeka praznični trenutak rođenja Hristovog, a ponegde se veruje i da se na Badnji dan “ne iznosi ništa iz kuće”, kako se ne bi “iznela sreća i blagostanje”.
Bogosluženja i paljenje badnjaka u hramovima
Na Badnji dan u pravoslavnim hramovima služe se liturgije i večernje službe, a u mnogim gradovima organizuje se i osvećenje i paljenje badnjaka. U Beogradu, ispred Hrama Svetog Save, tradicionalno paljenje badnjaka najavljeno je u popodnevnim časovima, dok se božićna liturgija služi u noći uoči Božića.
Badnji dan i Božić u narodu se doživljavaju kao nerazdvojni: dolaze jedan za drugim, ali se i dopunjuju običajima i porukom praznika – da se u dom unesu mir, sloga i radost.
Izvor: (Tanjug)
