Evropa u strahu od iranske odmazde: američke baze od Nemačke do Kosova pod lupom, Grčka najugroženija na Balkanu, MSP Srbije objavilo „semafor“ za putovanja

Ratna eskalacija na Bliskom istoku, nakon udara Izraela i Sjedinjenih Američkih Država na Iran, otvorila je pitanje koje sve glasnije odzvanja Evropom: da li bi iranska odmazda mogla da se proširi i na evropski kontinent, odnosno da li bi američka i saveznička vojna infrastruktura u Evropi mogla da postane meta? Dodatni nemir uneli su i incidenti koji pokazuju da vojna postrojenja zapadnih sila više nisu „van domašaja“ – od napada dronom na britansku bazu na Kipru do lansiranja balističke municije ka Turskoj, što je podiglo nivo pripravnosti u regionu.

Iran je, prema navodima, 28. februara postao meta velike vojne operacije SAD i Izraela, koju su Sjedinjene Države nazvale „Epski bes“. Sukob se ubrzo prelio na širi Bliski istok, kada je Teheran, u znak odmazde, počeo da gađa američke vojne baze i ambasade u regionu. U takvom kontekstu raste strah da bi se spirala napada mogla pomeriti ka evropskim tačkama gde se nalazi američko prisustvo – naročito tamo gde je infrastruktura direktno vezana za istočno krilo NATO i istočni Mediteran.

Američko prisustvo u Evropi: oko 70.000 vojnika, težište sve više ka istoku i jugoistoku

Sjedinjene Američke Države decenijama održavaju masovno vojno prisustvo u Evropi, sa oko 70.000 vojnika raspoređenih širom kontinenta. Više od polovine tog kontingenta nalazi se u Nemačkoj, ali se usled globalnih kriza i promena bezbednosne slike strateško težište sve više pomera ka istoku i jugoistoku Evrope. U tom okviru, Balkan i istočni Mediteran dobijaju dodatnu težinu, jer se u regionu nalazi niz baza, luka, logističkih čvorišta i sistema koji omogućavaju brzo premeštanje trupa i naoružanja.

Balkan „vrvi“ od infrastrukture: Bondstil, grčke baze i čvorišta, rumunski i poljski štit

Posebna pažnja usmerena je na balkanske i mediteranske tačke koje imaju ključnu ulogu u logistici i projekciji snage:

Kosovo i Metohija – Bondstil: Najpoznatija i najveća američka baza na Balkanu nalazi se kod Uroševca i predstavlja glavni štab KFOR-a za region Istok. Kompleks zauzima oko 955 hektara i, prema navodima, ima kapacitet do 7.000 vojnika. Bondstil funkcioniše poput „malog grada“, sa bolnicom, helikopterskim aerodromom i snažnom logistikom.

Grčka – zaliv Suda (Krit), Larisa, Stefanovikio i Aleksandropolis: Vazduhoplovno-pomorska baza Suda na Kritu ubraja se među najvažnije centre u istočnom Mediteranu. SAD koriste i bazu Larisa, odakle poleću izviđački dronovi MQ-9, kao i Stefanovikio, dok je luka Aleksandropolis postala glavno čvorište za prebacivanje oružja na istočno krilo NATO. U ovom okviru se navodi i procena da je upravo Grčka u najvećoj opasnosti od udara, imajući u vidu da je već slala naoružanje za odbranu Kipra i da je duboko uključena u operativnu infrastrukturu u istočnom Mediteranu.

Rumunija – Deveselu i baza Mihail Kogălniceanu: U Deveselu, na jugu Rumunije, instaliran je sistem „Aegis Ashore“, raketni štit namenjen zaštiti od balističkih pretnji, uz isticanje da je cilj upravo odbrana Evrope od mogućih raketa lansiranih iz Irana. Kao važna tačka navodi se i vazduhoplovna baza Mihail Kogălniceanu.

Bugarska – Ajtos, Bezmer, Novo Selo: Amerikanci koriste logistički centar Ajtos, vazduhoplovnu bazu Bezmer i poligon Novo Selo, što dodatno učvršćuje prisustvo SAD na jugoistočnom krilu NATO.

Ključne američke baze širom Starog kontinenta

Pored Balkana, američka vojna uporišta raspoređena su u više evropskih zemalja, gde pojedine baze imaju stratešku ulogu u komandovanju, vazdušnim i pomorskim operacijama:

Nemačka – glavni centar američke vojne moći: U Nemačkoj se nalazi oko 38.000 američkih vojnika, a u Štutgartu sedište Evropske komande američke vojske (EUCOM), iz koje se koordiniraju snage u 51 zemlji. Među ključnim tačkama su vazduhoplovna baza Ramštajn, centar vazdušnih operacija, kao i najveća američka baza na svetu – garnizon Bavarija kod Grafenvera, koji se prostire na više od 390 kvadratnih kilometara i, prema navodima, u njemu živi oko 4.000 vojnika sa porodicama.

Italija – pomorski i vazdušni štit Mediterana: U Italiji je više od 12.000 američkih trupa. U Napulju je sedište Američkih pomorskih snaga za Evropu i Afriku (NAVEUR-NAVAF) i matična luka Šeste flote koja pokriva Mediteran. Od vazduhoplovnih baza ističu se Avijano i mornarička vazduhoplovna stanica Sigonela na Siciliji.

Velika Britanija: Sa više od 9.000 američkih vojnika, Britanija je domaćin baza ključnih za američko ratno vazduhoplovstvo, poput RAF Lejkenhit, RAF Majldenhol i RAF Ferford, koje se koriste i za stacioniranje naprednih borbenih aviona, uključujući F-22 „Raptor“.

Poljska – bedem na istoku: Poljska ima važnu ulogu kroz štab za rotacione snage u okviru misije „Atlantic Resolve“ u Poznanju. Posebno se ističe baza Redžikovo, gde je „Aegis Ashore“ sistem prebačen pod okrilje NATO, kao deo protivraketne odbrane od balističkih pretnji.

Španija: Pomorska stanica Rota je jedno od najvažnijih mornaričkih čvorišta, sa američkim razaračima opremljenim „Aegis“ sistemom. Ti brodovi, zajedno sa bazama u Poljskoj i Rumuniji, čine integrisani štit protiv raketnih pretnji.

Turska: Kao NATO članica, Turska je domaćin oko 1.600 američkih vojnika, uz vazduhoplovnu bazu Indžirlik koja funkcioniše uz visok stepen američke autonomije i čuva strateško naoružanje, kao i radarsku bazu Kurečik.

Navodi se i da značajno, mada manje, prisustvo SAD postoji u vidu logističkih ili manjih vazduhoplovnih postrojenja i u državama poput Belgije, Holandije, Portugala i Španije.

NATO region u pripravnosti: pomenuti incidenti, Kipar i Turska pod pritiskom

U okviru informacija o eskalaciji, pominje se da je Iran lansirao balističke rakete ka Turskoj, zbog čega je NATO zemlja podigla nivo pripravnosti, kao i da je Kipar u stanju uzbune, uz navode o proglašenoj vazdušnoj opasnosti i intenziviranju aktivnosti. U takvom ambijentu, pitanje bezbednosti baza i logističkih pravaca postaje jedna od ključnih tema u evropskim bezbednosnim krugovima.

Preporuka građanima: MSP Srbije objavilo „semafor“ i savete za putovanja po državama

U isto vreme, Ministarstvo spoljnih poslova Srbije objavilo je na svom sajtu sistem „Semafor“, odnosno savete za putovanja za svaku državu sveta, kako bi se građani pre odlaska u inostranstvo informisali o bezbednosnoj situaciji u zemlji u koju planiraju da putuju.

Saveti su klasifikovani u četiri kategorije – od zelene do crvene – u skladu sa procenom bezbednosnih rizika:

• zelena: slobodno putovanje uz redovan oprez

• žuta: moguće putovanje uz dodatne mere opreza

• narandžasta: putovanje se preporučuje samo u slučaju krajnje potrebe

• crvena: putovanje se ne preporučuje

Na sajtu Ministarstva, informacije se nalaze u meniju Građani, potom u podmeniju Putovanje u inostranstvo, u rubrici Saveti za putovanja. Građani izborom države dobijaju preporuku, uz napomenu da će informacije biti redovno ažurirane u skladu sa bezbednosnim procenama.

Prema navodima, u crvenoj kategoriji – među zemljama u koje se ne savetuje putovanje – nalaze se Iran, Ukrajina i Izrael, dok se za Rusiju preporučuje putovanje uz dodatne mere opreza, a za Hrvatsku putovanje samo u slučaju krajnje potrebe