„Niš je naš!“ — 148 godina od trenutka kada je srpska zastava zavijorila na Stambol-kapiji

Datum 11. januar zauzima posebno mesto u istoriji Niša, jer upravo tog dana 1878. godine srpska zastava je podignuta na Stambol-kapiji, a grad simbolično i konačno izašao iz viševerkovne osmanske dominacije. Kako je istakao predsednik Skupštine grada Niša Igor Novaković, reč je o jednom od najznačajnijih datuma za Niš – danu koji i danas okuplja građane, predstavnike institucija i udruženja da odaju poštu oslobodiocima.

U središtu priče nalazi se Todor Stanković – srpski vojnik i diplomata, čovek koji je, prema predanju, upravo 11. januara 1878. godine zaboo srpsku zastavu na Stambol-kapiju i uzviknuo čuvenu rečenicu: „Niš je naš!“ Njegova uloga nije bila samo borbena: Stanković je, kako se navodi, imao važan zadatak i u diplomatskim pregovorima sa predstavnicima Osmanskog carstva, u trenutku kada se odlučivalo o sudbini grada.

148 godina kasnije, Niš i dalje čuva sećanje na taj trenutak kroz komemoracije i tradiciju obeležavanja oslobođenja. Prema rečima istraživača Starog groblja Miroslava Veličkovića, Todor Stanković je zajedno sa Koletom Rašićem predvodio srpske borce u oslobađanju grada, a podizanje zastave na kapiji predstavljalo je jasnu poruku da je Niš ponovo deo Srbije.

Sećanje na oslobodioce čuva i Staro groblje, jedno od najstarijih svedočanstava gradske istorije, nastalo pre više od dva veka. Upravo tu, kako je podsetio Veličković, počivaju brojne ličnosti koje su obeležile Niš s kraja 19. i početka 20. veka: od Todora Stankovića i Koleta Rašića, do istaknutih građana, lekara i oficira srpske vojske. Na groblju su sahranjeni i borci iz Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, među kojima su i oficiri koji su predvodili juriše drugog pešadijskog puka, kasnije poznatog po počasnom nazivu „Gvozdeni puk“.

Obeležavanje godišnjice poslednjih godina dobija i dodatnu simboliku. Kako navode organizatori, pre četiri godine, na inicijativu jednog patriotskog udruženja iz Niša, prvi put je organizovano odavanje pošte na grobu Todora Stankovića — a događaj je vremenom prerastao u tradicionalnu manifestaciju koja se održava upravo na dan oslobođenja grada.

Tokom jučerašnjeg obeležavanja, predstavnici grada, vojske i brojnih udruženja položili su vence i na spomenik Milojku Brankoviću, uz sećanje na teške borbe u kojima je, prema podacima, poginulo 120 srpskih vojnika, dok je oko 800 ranjeno. Brojevi su opomena koliko je sloboda Niša bila skupo plaćena — i zašto 11. januar nije samo datum u kalendaru, već identitetska tačka grada.

Milena Terzić, novinar Niš TV