Sporna poseta Pećkoj patrijaršiji izazvala oštre reakcije: U porti manastira đacima predstavljene tvrdnje o „transformaciji“ srpske svetinje

Objava Arheološkog muzeja u Peći o organizovanoj poseti učenika jedne srednje škole Pećkoj patrijaršiji izazvala je burne reakcije u javnosti, nakon što je ovaj manastirski kompleks, vekovno sedište srpskih arhiepiskopa i patrijaraha, predstavljen kao „kompleks prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“.

U fokusu polemike našlo se upravo ono što je, prema navodima iz objave muzeja, učenicima predstavljeno tokom obilaska manastira. Muzej je, kako se navodi, govorio o navodnim starijim slojevima iz perioda od 4. do 6. veka, uz tvrdnju da su restauratorski radovi tokom 20. veka, kao i oni sprovedeni od 2006. do 2008. godine, doveli do „degradacije“ i „uništavanja“ tih slojeva. Time je, prema oceni Ministarstva kulture Srbije, pokušano da se istorijski identitet Pećke patrijaršije relativizuje i prikaže mimo njenog stvarnog porekla i značaja u istoriji Srpske pravoslavne crkve.

Dodatnu pažnju izazvale su i informacije koje su preneli pojedini mediji, prema kojima su tokom boravka u porti manastira neki od učenika rukama pokazivali albanski simbol dvoglavog orla, što je dodatno pojačalo osetljivost čitavog događaja.

Ministarstvo kulture saopštilo je da je reč o najnovijem primeru pokušaja prisvajanja srpske kulturne baštine falsifikovanjem istorije. U saopštenju se navodi da je Arheološki muzej u Peći izneo niz, kako tvrde, fabrikacija, manipulacija i neistina, te da posebno zabrinjava poruka da ovakve posete treba da posluže kao primer i drugim školama.

Iz Ministarstva podsećaju da je Pećka patrijaršija remek-delo srpsko-vizantijske arhitekture, da su je tokom više od jednog veka gradili srpski arhiepiskopi, kao i da je reč o sedištu Srpske pravoslavne crkve i mestu ustoličenja njene Patrijaršije. Ukazuje se i na to da je manastir podignut sredinom 13. veka kao sedište srpskih arhiepiskopa, kao i da predstavlja grobno mesto više crkvenih velikodostojnika.

Pećka patrijaršija građena je od treće decenije 13. veka do sredine 14. veka i čini je kompleks od četiri crkve sa zajedničkom pripratom. Od 2006. godine nalazi se na Uneskovoj listi svetske baštine, u okviru celine „Srednjovekovni spomenici na Kosovu“, a istovremeno je uvrštena i na listu ugrožene svetske kulturne baštine.

Ovaj manastir više puta je bio meta napada. U požaru podmetnutom u martu 1981. godine izgoreo je stari konak patrijaršije. Do 2013. godine manastir je obezbeđivao KFOR, a od tada ga čuva tzv. kosovska policija.

U saopštenju Ministarstva kulture naglašava se da sporni primer iz Peći prevazilazi okvire pojedinačne objave i da ukazuje na, kako ocenjuju, širi pokušaj prekrajanja istorije i preimenovanja objekata Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji u navodnu albansku kulturnu baštinu. Ministarstvo je poručilo da će nastaviti da se suprotstavlja svakom obliku falsifikovanja istorijskih činjenica i ugrožavanja srpskog kulturnog nasleđa.

Slučaj Pećke patrijaršije tako je ponovo otvorio pitanje zaštite srpskih svetinja na Kosovu i Metohiji, ali i načina na koji se istorijsko i kulturno nasleđe predstavlja mlađim generacijama. U središtu ove polemike ostaje činjenica da je tokom organizovane posete manastiru učenicima predstavljena interpretacija istorije Pećke patrijaršije koja je izazvala oštre osude i nove zabrinutosti za očuvanje identiteta jednog od najznačajnijih spomenika srpske duhovnosti i kulture.